Chính sách phát triển sức khỏe số tại Việt Nam: Thu hẹp khoảng cách giữa mục tiêu và thực tiễn

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, lĩnh vực y tế được xem là một trong những ngành có tiềm năng hưởng lợi lớn nhất từ công nghệ số. Hồ sơ sức khỏe điện tử, khám chữa bệnh từ xa, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chẩn đoán hay các nền tảng dữ liệu y tế đang góp phần thay đổi cách thức cung cấp và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.

Đối với Việt Nam, phát triển sức khỏe số không chỉ là yêu cầu của quá trình hiện đại hóa ngành y tế mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế cho mọi người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai sức khỏe số tại Việt Nam vẫn tồn tại không ít thách thức. Đây là nội dung được tác giả Nguyễn Thị Kim Nhung phân tích trong bài báo “Chính sách phát triển sức khỏe số tại Việt Nam: Thực trạng và khuyến nghị”, công bố tại Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế về Công nghệ và Sức khỏe số – INCOTEH 2026.

Theo nghiên cứu, Việt Nam đã sớm xác định chuyển đổi số y tế là một trong những trụ cột quan trọng của Chương trình Chuyển đổi số quốc gia. Nhiều chủ trương, chiến lược và chính sách lớn đã được ban hành nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý y tế, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như động lực quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống và năng lực quốc gia.

Bài báo cho rằng điểm đáng chú ý trong giai đoạn hiện nay là sức khỏe số không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ kỹ thuật hay ứng dụng công nghệ, mà đã trở thành một vấn đề quản trị công và chính sách công. Hiệu quả của chuyển đổi số y tế phụ thuộc rất lớn vào năng lực hoạch định chính sách, cơ chế phối hợp liên ngành và khả năng tổ chức thực hiện ở các cấp chính quyền.

Thông qua việc phân tích hệ thống văn bản chính sách, báo cáo chuyên ngành và các dữ liệu thứ cấp, nghiên cứu chỉ ra rằng Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển sức khỏe số. Hàng trăm cơ sở y tế đã triển khai hồ sơ bệnh án điện tử; hệ thống khám chữa bệnh từ xa được mở rộng; nhiều nền tảng dữ liệu y tế được xây dựng và từng bước kết nối liên thông. Những thành tựu này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí vận hành và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Tuy nhiên, tác giả nhận định vẫn tồn tại một khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu chính sách và kết quả thực thi trên thực tế. Khoảng cách này thể hiện ở sự thiếu đồng bộ giữa các địa phương, chênh lệch về hạ tầng công nghệ giữa các tuyến y tế, hạn chế về nguồn nhân lực số và cơ chế phối hợp chưa thật sự hiệu quả giữa các cơ quan liên quan.

Một trong những vấn đề nổi bật được nghiên cứu đề cập là năng lực số của đội ngũ cán bộ y tế. Mặc dù nhiều hệ thống công nghệ đã được triển khai nhưng khả năng khai thác, vận hành và quản lý dữ liệu tại một số cơ sở còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng các nền tảng số và làm giảm giá trị của quá trình chuyển đổi số trong thực tiễn.

Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin giữa các vùng miền vẫn còn khoảng cách lớn. Nhiều cơ sở y tế tuyến cơ sở, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, chưa được đầu tư đồng bộ về thiết bị, đường truyền và hệ thống lưu trữ dữ liệu. Điều này dẫn đến nguy cơ hình thành khoảng cách số trong tiếp cận dịch vụ y tế giữa các nhóm dân cư.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vấn đề an toàn dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư của người dân trong môi trường số. Khi dữ liệu y tế ngày càng được số hóa và chia sẻ trên các nền tảng trực tuyến, yêu cầu về bảo mật thông tin trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp, nguy cơ mất an toàn dữ liệu có thể ảnh hưởng tới niềm tin của người dân đối với các dịch vụ y tế số.

Từ góc độ chính sách công, tác giả cho rằng hiệu quả của sức khỏe số không chỉ phụ thuộc vào chất lượng thiết kế chính sách mà còn phụ thuộc quyết định vào năng lực thực thi và cơ chế điều phối liên ngành. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm gồm: hoàn thiện hệ thống pháp luật về sức khỏe số; tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ; phát triển nguồn nhân lực y tế số; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm an toàn dữ liệu và xây dựng cơ chế tài chính bền vững cho các dịch vụ y tế số.

Đặc biệt, nghiên cứu đề xuất xây dựng một cơ chế điều phối liên ngành có tính thể chế hóa giữa Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bảo hiểm xã hội Việt Nam cùng các doanh nghiệp công nghệ nhằm bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Đây được xem là điều kiện quan trọng để hình thành hệ sinh thái sức khỏe số đồng bộ, hiện đại và lấy người dân làm trung tâm.

Nghiên cứu không chỉ góp phần bổ sung góc nhìn về chính sách công trong phát triển sức khỏe số mà còn đưa ra những khuyến nghị có giá trị thực tiễn cho quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả chuyển đổi số ngành y tế Việt Nam trong giai đoạn tới. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng xã hội số và kinh tế số, phát triển sức khỏe số được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống y tế hiện đại, công bằng và bền vững.